Organisatie

Geschiedenis
In 1974 zijn de gemeenten Assendelft, Koog aan de Zaan, Krommenie, Westzaan, Wormerveer, Zaandijk en Zaandam samengevoegd tot de gemeente Zaanstad. Tijdens deze samenvoeging werd het beheer van de archieven van de voormalige Zaangemeenten ondergebracht  bij de gemeentesecretaris van Zaanstad. In 1975 werd als voorlopige archiefbewaarplaats het pand Prins Bernhardplein 1 te Zaandam aangewezen. De administratie, bibliotheek en atlas werden ondergebracht in het pand ‘De Cardinaelen’ aan de Hogendijk 60-64 te Zaandam. In 1976 werd de eerste gemeentearchivaris van Zaanstad benoemd. Omdat de twee locaties in Zaandam niet meer voldeden werd het monumentale pand van de firma Out verbouwd en verhuisde het gemeentearchief in 1988 naar  de Hoogstraat 30-36 te Koog aan de Zaan. Hierdoor konden de archieven van de gehele gemeente Zaanstad op één locatie worden geraadpleegd. Sinds 1992 beheert het Gemeentearchief Zaanstad ook de archieven van de gemeente Oostzaan. In 2012 heeft het gemeentearchief een gedeelte van het stadhuis betrokken aan het Stadhuisplein 100 in Zaandam.

Naast archieven van de Gemeente Zaanstad en Gemeente Oostzaan beheert het gemeentearchief ook archieven van bedrijven, verenigingen en personen, de zogenaamde particulieren archieven. Het oudste gedeelte van de collectie, en dan met name de particuliere archieven, de bibliotheek en de collectie afbeeldingen en kaarten is vanaf de 19e eeuw verzameld door de Zaanlandsche Oudheidkundige Verzameling Jacob Honig Jansz. Jr., kortweg ZOV genoemd. Deze verzameling is in de jaren van het bestaan van het gemeentearchief aangevuld met schenkingen van diverse bedrijven en personen.

Missie
De missie van het Gemeentearchief Zaanstad is tweeledig. Ten eerste het zorg dragen voor een goed beheer van de archieven en collecties op basis van archiefwettelijke eisen. Ten tweede het voorzien in de behoefte aan cultuurhistorische en verantwoordingsinformatie bij de burger, instellingen en het bestuur. Met andere woorden (historische) informatie over de stad en de streek op basis van de archieven en collecties die het beheert.

Taken
Het gemeentearchief heeft de volgende kerntaken:

  • Het verwerven, bewaren, toegankelijk maken en presenteren van archieven en collecties. Het gemeentearchief heeft als bijzonder onderdeel daarbinnen de wettelijke taak om de neerslag van het overheidshandelen van de gemeenten Zaanstad en Oostzaan, en de gemeenschappelijke regelingen van deze gemeenten, in goede staat, geordend, toegankelijk en duurzaam te beheren en beschikbaar te stellen.
  • Het aanbieden van historische informatie aan, en in interactie met, het publiek.
  • Het uitoefenen van toezicht op het beheer van niet-overgedragen archieven van de gemeentes Zaanstad, Oostzaan, de Veiligheidsregio.
  • Het verwerven van particuliere archieven.

Beleid
Leidend voor de activiteiten van het Gemeentearchief Zaanstad is het beleidsplan 2014-2017. Belangrijke speerpunten zijn:

  • De digitale dienstverlening vergroten door het digitaal aanbieden van materialen. 
  • De dienstverlening vergroten door het vernieuwen van de website.
  • Het ontsluiten van collecties. 
  • Samenwerking zoeken en verstevigen met streekgebonden,  regionale en landelijke partners.

Samenwerking
Het gemeentearchief werkt al jaren samen met partijen die ertoe kunnen bijdragen de identiteit van Zaanstad te bewaren en te ontwikkelen en daarvan zo veel mogelijk mensen kennis te laten nemen, dan wel bijdragen aan kennisvergroting en/of ontwikkeling van expertise.

Om het gebruik van archieven en verzamelingen te bevorderen en om kennis te delen en expertise te bevorderen werkt het gemeentearchief samen met:

  • Zaans Museum 
  • Vereniging Zaans Erfgoed
  • Stichting Monumenten Spreken
  • Historische verenigingen
  • Nederlandse Genealogische Vereniging, afdeling Zaanstreek-Waterland
  • Zaanlandse Oudheidkundige Vereniging (ZOV)
  • Archief Gooi- en Vechtstreek
  • Waterlands Archief
  • Gemeente Oostzaan
  • Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier
  • Veiligheidsregio Zaanstreek-Waterland
  • Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed
  • Vrijwilligerscentrale
  • Voortgezet onderwijs (maatschappelijke stages)

Het Gemeentearchief Zaanstad is vertegenwoordigd in:

  • BRAIN (Belangenvereniging Archieven in Nederland)
  • VNG Projectgroep kwaliteitssysteem (digitaal) archiefbeheer
  • Gebruikersvereniging MAISFlexis en Memorix Maior
  • Landelijk overleg Archiefinspecteurs
  • Landelijk overleg Archiefbibliothecarissen
  • Landelijk Atlasoverleg
  • Kring van Archivarissen in Noord-Holland
  • Archiefinspecteurs Noord-Holland
  • Diocesane Archiefcommissie Bisdom Haarlem en Amsterdam
  • Reint Laanfonds