Oktober is de Maand van de Geschiedenis, het grootste geschiedenisevenement van Nederland. Samen met talloze musea, bibliotheken, boekhandels, archieven en andere culturele instellingen organiseert de Maand activiteiten door het hele land. Onder het motto 'Ontdek gisteren, begrijp vandaag' brengen we in oktober geschiedenis voor het voetlicht. In 2025 staat het thema Natuurlijk' centraal.

Het Gemeentearchief Zaanstad organiseert de volgende activiteiten:

•    Rondleiding archiefdepot en tentoonstelling ‘Natuur in het archief’

Gemeentearchivaris Jan van der Male vertelt over de tentoonstelling ‘Natuur in het archief’ in de publiekshal en neemt je mee voor een exclusief bezoek aan het archiefdepot in de kelder van het stadhuis. Je krijgt originele archiefstukken te zien en je leert meer over hoe de archieven bewaard worden.

Praktische informatie:

Gemeentearchief Zaanstad
Stadhuisplein 100, 1506 MZ Zaandam

Maandag 6 oktober 2025
Aanvang: 10.00 uur
Einde: 11.00 uur

Woensdag 8 oktober 2025
Aanvang: 15.00 uur
Einde: 16.00 uur

Aanmelden is verplicht via het aanmeldformulier onderaan de pagina. Er is plaats voor maximaal 12 deelnemers.

•    Grote Zaanse Geschiedenis Quiz 2025

Gemeentearchief Zaanstad en Vereniging Zaans Erfgoed organiseren voor de 10e keer de Grote Zaanse Geschiedenis Quiz. Men strijdt in teamverband om de Zaanse eer en een aantal mooie prijzen. Ook publiek is van harte welkom om mee te genieten van de quizvragen met foto’s en Zaanse wetenswaardigheden.

Welk bedrijf maakte een theevervanger met de naam T.T.T.? Wat bedoelt een Zaankanter met het woord ‘maltentig’? Bij de Netje op, Netje af vragenronde maakt iedereen kans om te winnen. Laat u verrassen en vul uw kennis aan in 2025! We organiseren deze Quiz alweer voor de 10e keer! De presentatie is als vanouds in handen van Orkaankracht Merel Kan samen met gemeentearchivaris Jan van der Male als rechtvaardig jurylid.

De inschrijving voor teams is gesloten op 31 juli. Zij spelen namelijk ook een thuisronde in september, die in het theater besproken wordt.

Praktische informatie:

Zaantheater
Nicolaasstraat 3, 1506 BB Zaandam

Woensdag 15 oktober 2025
Aanvang: 19.30 uur, deur open 19.15 uur

Tickets:
https://zaantheater.nl/nl/theater/agenda/seizoen-2025-2026/grote-zaanse-geschiedenis-quiz/

•    Archieffilm ‘Groene ket’ over Zaankanters en de natuur

De volledige filmtitel is: ‘Groene ket - 25 Ogenblinkertjes en onderweechies’. We zien een bonte verzameling korte portretten van verschillende Zaankanters die allemaal iets met de natuur of het milieu hebben. Denk aan boer Rutte in het Westzijderveld, bloedzuigertherapie, stallen uitmesten bij manege Veldt, ransuilen, een vuilvisser en krokodillen in de Saen…
De film is in 2006 geproduceerd door Geldof Film in samenwerking met Stichting Natuur & Milieu Educatie Zaanstreek.
Archiefmedewerker Rianne van Diepen-Feld verzorgt de inleiding bij de film.

Praktische informatie:

Filmtheater De Fabriek
Jan Sijbrandsteeg 12, 1502 BA Zaandam

Dinsdag 21 oktober 2025
20.00 uur (inloop vanaf 19.30 uur)

Praktische informatie:
Tickets:
https://www.de-fabriek.nl/
Meer informatie over de film vind je hier.

•    Films uit de jaren '90: een avondje Lagedijk in the picture

Twee films over de Lagedijk (een reprise van de avond op 11 maart van dit jaar):

Tussen ’t Leven en de Bleeke Dood
In 1999 namen zes bewoners van de Lagedijk het initiatief tot een bijzonder kunstproject: het maken van een leporello (uitklapbaar boekje) met foto’s van alle bewoners (mensen en huisdieren) van de Lagedijk. Het boekje (dat uitgevouwen 12 meter(!) lang is) verscheen in een oplage van 500 exemplaren. Van het maakproces, waaraan veel mensen meewerkten, is een korte film gemaakt. Joanne Zegers, een van de initiatiefnemers, vertelt over het idee en de totstandkoming.

Toekomst voor een verleden
Het voormalige raadhuis van Zaandijk is in 1752 als koopmanshuis gebouwd. In 1854 neemt het gemeentebestuur van Zaandijk het pand in gebruik als raadhuis tot het dorp Zaandijk in 1974 opgaat in Zaanstad. In de jaren 1992 – 1993 is het pand gerestaureerd, op initiatief van een aantal betrokken Zaankanters. Deze documentaire wordt ingeleid door Frank Mulder, voorzitter van de Stichting Raadhuis Zaandijk.

Praktische informatie:

Het Weefhuis
Lagedijk 39, 1544 BB Zaandijk

Vrijdag 29 oktober 2025
19.30 tot 20.30 uur

Tickets:
https://hetweefhuis.nl/evenementen/een-avondje-lagedijk-in-the-picture-herkansing/

•    Interactieve lezing en workshop: ‘Geuren als bron van herinneringen’

Reukorgel, het "geur"-instrument van de parfumeur, waarmee hij sublieme harmonieën in geur componeert.

Geuren kenmerken de Zaanstreek. Of het nu lekker ruikt of stinkt, bij specifieke geuren voelt een Zaankanter zich echt thuis. Deze beleving staat centraal tijdens de inspirerende lezing en workshop van Claudia de Vos waarin zij geur, geschiedenis en herinnering laat samenkomen.

Je ontdekt hoe geur werkt op lichaam en geest, en welke rol geuren spelen in het dagelijks leven vroeger en nu— met speciale aandacht voor de geurgeschiedenis van de Zaanstreek. Een archief met historische Zaanse geuren bestaat (helaas) niet, maar in de aansluitende workshop gaan we leren hoe we geuren kunnen (na)maken. Er wordt kort ingegaan op geurextractie uit planten én je maakt je eigen omgevingsparfum. We sluiten af met een gezamenlijke geurpresentatie. Geen voorkennis nodig — alleen neusgierigheid!

Claudia de Vos (Hilversum, 1964) is geurambassadeur; geurpsycholoog en beeldend kunstenaar. Na haar opleiding aan de HKU specialiseerde ze zich in de werking van geur via de beroepsopleiding natuurgeneeskundige aromatherapie en een studie Jungiaanse psychologie. Haar werk combineert natuurgeneeskundige kennis, psychologische inzichten en artistieke expressie. In haar geurkunst — bestaande uit o.a. wandkleden en installaties — staat natuurlijke geur centraal. 

Praktische informatie:

Gemeentearchief Zaanstad
Stadhuisplein 100, 1506 MZ Zaandam

Vrijdag 31 oktober 2025
Aanvang: 14.00 uur
Einde: 16.00 uur

Kosten:
10,- per persoon, te voldoen per pin bij het Gemeentearchief voor aanvang van de workshop.
Aanmelden is verplicht via het aanmeldformulier onderaan de pagina. De mogelijkheid voor aanmelden is gesloten.